De systemische bril: welke relaties beïnvloeden het gedrag van een kind?
De systemische bril: welke relaties beïnvloeden het gedrag van een kind?
Anderhalf uur lang wist ontwikkelingspsycholoog en systeemtherapeut Steven Pont het publiek te boeien met theorieën, inzichten en persoonlijke verhalen over hechting, een systemische bril, de werking van ons brein en communicatie. Met 110 professionals uit Steenwijkerland zat de zaal in De Meenthe helemaal vol op deze koude februariavond.
Geschreven door Ina Heijnen
Hoe kijken we naar de wereld en naar andere mensen?
Met snelle zinnen en rake woorden legt Steven ons uit dat ons eigen mensbeeld bepaalt hoe we de wereld om ons heen zien en ervaren. Iedere persoon heeft een eigen rugzak aan ervaringen uit het verleden die van grote invloed zijn op hoe we ons in het nu gedragen en kijken naar de toekomst.
Wat zegt gedrag?
Zelf willen we liever niet met labels beplakt worden, maar het is verleidelijk om dit wél bij anderen te doen. We zijn geneigd om het gedrag van anderen tot een persoonlijk kenmerk te maken en ons eigen mensbeeld bepaalt daarin de kleur. Vergelijk de volgende drie uitspraken maar eens: ‘dat is een druk kind’ of ‘dat is een levendig kind’ of ‘dat kind vertoont druk gedrag in deze situatie’. Want het kan best zijn dat hetzelfde kind in een andere situatie rustig gedrag laat zien. De context of het systeem zijn daarin essentieel.
Het belang van de omgeving
Naast onze persoonlijke bril is het systeem rondom een kind ontzettend bepalend voor het gedrag dat we zien. Is het kind veilig gehecht? Met andere woorden, vertrouwt het kind erop dat de belangrijkste volwassene(n) in zijn hem begrijpen, steunen en helpen wanneer dat nodig is. Aan wie hecht het kind zich? Welke basisovertuigingen krijgt het kind mee vanuit de omgeving?
Steven geeft het voorbeeld van een vierjarig kind dat te horen krijgt dat het ‘zo slecht fietst’. De kans dat dit kind fietsen als een veilige activiteit ervaart in de buurt van die volwassene is klein. Grote kans dat dit kind geen wielrenner wordt. Het tegenovergestelde geldt wanneer diezelfde vierjarige hoort ‘je fietst fantastisch!’ Dit kind krijg een andere basisovertuiging mee en dat heeft een blijvend effect op het ontwikkelende zelfbeeld.
Wat heeft jouw zelfbeeld gevormd?
Dat zelfbeeld bestaat uit de gedachten die je over jezelf hebt. Waar komen die overtuigingen vandaan? Grote kans dat gedachten of stemmen van je ouders of andere belangrijke hechtingspersonen uit je kindertijd komen. Onbewust heb je de meningen en gedragingen geïnternaliseerd en ben je misschien gaan denken ‘dat is nu eenmaal wie ik ben’.
Wat kun je doen in je werk met kinderen?
Steven nodigt iedereen uit om zichzelf beter te leren kennen om ‘je eigen shit niet te projecteren op een ander’. In onze dagelijkse communicatie reageren we vaak onbewust uit onze kindsdelen, terwijl we denken volwassen te zijn. Dit geldt natuurlijk ook voor de ander. En zo kan het zijn dat twee fysiek volwassen mensen vanuit hun onbewuste kindsdelen met elkaar communiceren. Je kunt je voorstellen dat dit niet heel effectief of prettig is.
Wanneer je met kinderen werkt is het belangrijk om te beseffen dat kinderen ons nodig hebben om te co-reguleren. Net zoals een driejarige niet vanzelf zindelijk is of iemand na twee lessen kan autorijden, hebben kinderen hulp nodig bij het ontwikkelen van vaardigheden en een gezond zelfbeeld.
Co-reguleren betekent dat een kind (of baby) zijn emoties en stress samen met een volwassene reguleert. Het kind kan dat nog niet zelf, dus “leent” als het ware het zenuwstelsel van de ander. Als volwassene helpt het bijvoorbeeld om kalm en beschikbaar te blijven en te benoemen wat het kind op dat moment ervaart of voelt. Door nabijheid zakt de stress bij het kind en leert het lichaam ‘ik ben niet alleen, dit is te hanteren’.
Kwetsbaar
Jezelf leren kennen in relatie tot een ander vraagt kwetsbaarheid en openheid. Ongeveer de helft van de volwassenen in Nederland is niet veilig gehecht, wat dat proces niet gemakkelijker maakt. Toch kan het enorm de moeite waard zijn om dit proces aan te gaan om uiteindelijk meer en meer jezelf te worden.
Ben je nieuwsgierig geworden
en wil je meer?
Bekijk de boeken van Steven Pont
Of lees:
Wil je zelf aan de slag?
Meld je aan voor de cursus Waardevolle Relaties die later dit jaar van start gaat.
Contact met De Eerste 2000 Dagen
Bekijk ook
Terugblik Anton Horeweg over traumasensitief werken met kinderen
Anton Horeweg (schrijver van boeken als Gedragsproblemen in de klas en de Traumasensitieve School) nam ons mee in de noodzaak van traumasensitief werken met kinderen. Een korte terugblik!
Ludo Bennen over het belang van welbevinden om tot ontwikkeling te komen
De nadruk op het schoolse leren maakt het welbevinden ondergeschikt; leerlingen zijn kwetsbaar en ze ervaren een grote psychische druk...
Jonge kinderen hebben jou nodig om te co-reguleren
"Elk kind verdient de kans om zich gezien, veilig en verbonden te voelen. Soms, zijn we de eerste - veilige - volwassene die dat echt geeft. En dat kan het verschil maken. Voor een heel leven." Bekijk hier de presentatie van Willem Manuputty.
Focus op Hechting in de cursus Waardevolle Relaties – Drs. Paulien Kuipers
Drs. Paulien Kuipers heeft onze eerste colleges Waardevolle Relaties verzorgd. In dit artikel delen we de theoretische basis van wat Paulien ons geleerd heeft. Een must read!