Gedragsdeskundige Kees van Overveld
over meer aandacht voor de emotionele ontwikkeling van jongeren
Emoties leren herkennen, benoemen en reguleren is cruciaal
Tijdens de netwerkbijeenkomst op 24 juni benadrukte Kees van Overveld dat gevoelens van onveiligheid en een gebrek aan emotionele vaardigheden kunnen leiden tot het dragen en gebruiken van bijvoorbeeld messen.
Jongeren missen taal om emoties te herkennen, te benoemen en te reguleren. Investeren in hun emotionele ontwikkeling is daarom cruciaal voor het vergroten van zelfbewustzijn, zelfmanagement, moreel bewustzijn en veerkracht.
Zelfbewustzijn en zelfmanagement
Emotionele ontwikkeling draait om zelfbewustzijn en zelfmanagement: jongeren moeten leren hun emoties te herkennen, te benoemen en te reguleren. Dit vergroot hun gevoel van veiligheid en veerkracht.
Hoewel scholen (vooral PO) aandacht besteden aan sociale vaardigheden, blijft de emotionele groei vaak achter volgens Kees van Overveld. In het VO is er (nog) minder aandacht voor, mede doordat er minder effectieve lesmethodes voorhanden zijn. Daaraan gekoppeld vertelt Kees dat jongeren tegenwoordig zich meer begeven in online hangplekken en minder in fysieke hangplekken, waardoor zij niet of veel minder aangesproken worden door de omgeving. Dit leidt tot een verminderd inzicht in grenzen, gedrag en moreel besef.
Tegenwoordig ineens van kattenkwaad naar strafbaar gedrag
Kees schetst dat pubergedrag zich in vier fasen opbouwt van pubergedrag naar problematisch gedrag, van kattenkwaad naar strafbaar gedrag. Vroeger ging dit geleidelijk en waren er onderweg veel momenten van correctie en herkansing.
Maar nu zien we dat jongeren van kattenkwaad ineens doorschieten naar strafbaar gedrag, zonder echt in beeld te zijn geweest bij volwassenen of professionals. Deze snelle ontwikkeling wordt vooral beïnvloed door korte lijnen, groepsdruk en de invloed van de digitale wereld.
Taal ontwikkelen en triggers herkennen
Investeren in emotionele vaardigheden is noodzakelijk. Het geeft jongeren de kracht en veerkracht om sterker in het leven te staan en betere keuzes te maken.
Allereerst is het van groot belang dat we onze jeugd leren emoties te begrijpen. Ze moeten de juiste taal ontwikkelen om zich uit te drukken, en leren wat hun triggers zijn en wat hen helpt om te ontspannen. Met behulp van onderstaand model van Kees leren jongeren hun gevoelens te plaatsen en verwoorden.
Emotionele ontwikkeling op school
Voorbeelden uit het Samen voor Ryan netwerk
- OEC ’t Ravelijn gebruikt de methode PBS (Positive Behaviour Support);
- RSG Tromp Meesters locatie Stationsstraat gebruikt de methode Leren Leven.
Oefeningen voor het vergroten van zelfbewustzijn en zelfmanagement
Voorbeeldoefeningen
Vergroten van zelfbewustzijn
(emoties herkennen)
- Leerlingen tekenen een mensfiguur en kleur heel specifiek de plekken in waar zij een emoties voelen, bijvoorbeeld in de buik of in het hoofd. Wat jongere kinderen kun je vragen om de plek ook op het eigen lichaam aan te wijzen.
- Leerlingen leren nieuwe emotiewoorden aan de hand van boeken, verhalen of filmpjes. Stel vragen over de hoofdpersonages: Wat voelen zij? Hoe weet je dat?
- Leerlingen ordenen kaartjes met emotiewoorden van minst intensief naar meest intensief.
- Voor meertalige of anderstalige leerlingen: op www.lowan.nl vind je picto’s met in diverse talen emoties uitgebeeld.
Voorbeeldoefeningen
Vergroten van zelfmanagement
(emoties reguleren)
- Leerlingen horen in verhalen of zien in filmfragmenten dat je gedachten en je gedrag worden bepaald en beïnvloed door emoties. In het lesmateriaal wordt deze link gelegd door bijvoorbeeld gebruik te maken van het 4G-model: Wat gebeurt er (Gebeurtenis)? Wat voel je (Gevoel)? Wat denk je (Gedachten)? Wat doe je (Gedrag)?
- Leerlingen denken na over situaties waarin heftige emoties zoals boosheid of verdriet kunnen leiden tot impulsief gedrag, niet wenselijk gedrag. De centrale vraag luidt: wat zijn voor jou én de omgeving goede manieren om rustig te worden en om rustig te blijven?”
Emotionele ontwikkeling in de sport
Meer over dit onderwerp
Heb je interesse om door te praten over dit onderwerp, of wil je weten hoe collega’s uit het netwerk aandacht besteden aan de emotionele ontwikkeling? Neem dan contact op met de werkgroep Burgerschap.
Bekijk ook
Jelle Jolles over de neuropsychologische ontwikkeling van jongeren
Steun, sturing en inspiratie van leraar en opvoeder zijn nodig bij de neuropsychologische ontwikkeling van adolescenten. Jelle Jolles gaf in zijn masterclass handvatten voor actieve begeleiding en stimulering. Terugkijken?
Wat wij van jongeren leerden bij de 10/14 Netwerkbijeenkomst
In de 10/14 Netwerkbijeenkomst van 21 maart hielden we een verrassend boeiende intervisie met professionals én jongeren over...
Netwerkbijeenkomst 10-14 Puber- of problematisch gedrag
Soms zijn de signalen voor problematisch gedrag duidelijk. En soms heb je een onderbuikgevoel dat normaal pubergedrag eigenlijk (beginnend) problematisch gedrag is, maar ontbreken de handvaten.
Project Vaardigheden voor het Leven
We versterken de ontwikkeling van cognitieve, fysieke, sociale en emotionele vaardigheden bij jongeren. Zo leren zij zichzelf kennen en bereiden ze zich met zelfvertrouwen voor op deelname...